Mesajı arkadaşınızın yerine yazmak zorunda değilsiniz. En kısa sınır şu olabilir: “Ne söylemek istediğini dinleyebilirim; ama senin adına gönderilecek cümleleri ben seçmeyeceğim.” Ardından yalnızca gerçekten vermek istediğiniz yardımı belirtin.
İsteği sözün kime ait olduğuna göre ayırın
Bir arkadaşınıza yardım etmek ile onun adına konuşmak arasındaki çizgi, klavyeyi kimin kullandığından çok kararları ve cümleleri kimin seçtiğine bağlıdır. Talebi üç ayrı iş olarak düşünebilirsiniz:
| İstenen yardım | Sınırınız ne olabilir? |
|---|---|
| Söylenenleri yazıya geçirmek | Arkadaşınız ne söyleyeceğini bütünüyle belirler; siz yalnızca onun söylediğini yazarsınız. “Söylediklerini aynen yazıya geçirebilirim; yeni cümle veya gerekçe eklemeyeceğim” diyebilirsiniz. |
| Küçük bir dil düzeltmesi yapmak | Metin arkadaşınıza aittir. Siz yazım hatasını düzeltebilir veya anlaşılmayan yeri gösterebilirsiniz; anlamı, vaadi ya da gerekçeyi değiştirmezsiniz. Kendi taslağını hazırladıysa yardımı hedefli geri bildirim olarak sınırlandırabilirsiniz. |
| Yeni gerekçe ve cümleler üretmek | “Daha ikna edici yap”, “Kibar bir bahane bul” ya da “Sen yaz, ben göndereyim” talepleri mesajın içeriğini size bırakır. “Yeni gerekçe veya gönderilecek hazır metin yazmayacağım” diyebilirsiniz. |
Yazıya geçirmeyi de üstlenmek istemiyorsanız alternatif sunmanız gerekmez: “Bu mesajın yazma ve düzenleme kısmını alamayacağım” demeniz yeterlidir.
Belirsiz ricayı işe başlamadan netleştirin
“Bir mesaj yazmama yardım eder misin?” sözü farklı talepler anlamına gelebilir. Şu soruyla kapsamı baştan belirleyebilirsiniz:
“Ne söyleyeceğine karar verdin mi? Benden söylediklerini yazıya geçirmemi mi, kendi taslağındaki belirsiz bir yere bakmamı mı, yoksa mesajı baştan kurmamı mı istiyorsun?”
Yanıt “Sen yaz, ben aynen göndereyim” olursa uzun bir savunma yapmadan karşılık verin:
“Gönderilecek metni senin yerine yazmayacağım. İstersen ne söylemek istediğini bulman için sana birkaç soru sorabilirim.”
Taslak yoksa cümle değil soru verin
Arkadaşınız nereden başlayacağını bilmiyorsa boşlukları onun adına doldurmak yerine şu üç soruyu sırayla sorun:
- Ne oldu; yalnızca gerekli olayı kendi sözlerinle nasıl anlatırsın?
- Şimdi karşı taraftan ne istiyorsun ya da ne istemiyorsun?
- Mesaj okunduğunda hangi kararın açıkça anlaşılmasını istiyorsun?
Yanıtları arkadaşınız kendi diliyle yan yana getirerek ilk taslağı hazırlasın. Siz soruları sormuş olursunuz; özrü, reddi, vaadi veya gerekçeyi onun adına seçmiş olmazsınız.
Kişisel mesajlarda karar arkadaşınızda kalmalı
Aşağıdaki konuşmalar temsili örneklerdir; yaşanmış konuşmalar değildir.
Özür mesajında
Arkadaşınız: “Ona bir özür mesajı yazsana, sen daha iyi ifade ediyorsun.”
Siz: “Neyi kabul ettiğini ve bundan sonra ne yapacağını sen belirlemelisin. Kendi sözlerinle yazarsan yalnızca anlaşılmayan bir yer olup olmadığına bakabilirim.”
Buradaki sınır yalnızca metni kimin yazdığı değildir. Özürde hangi davranışın kabul edildiğini ve hangi sözün verildiğini de arkadaşınız seçmelidir.
Birini reddederken
Arkadaşınız: “Benim adıma kibarca reddetsene.”
Siz: “Reddetme kararını kendi cümlenle söylemelisin. Hazır bir gerekçe üretmem; yazdığında ret açık mı, ona bakabilirim.”
Arkadaşınızın söylemediği bir mazereti eklemek, küçük bir dil düzeltmesi değildir. Yeni gerekçenin sorumluluğunu da size taşır.
Uzun bir metni düzeltirken
Arkadaşınız: “Çok uzun oldu, bunu gönderilecek hâle getirir misin?”
Siz: “Tamamını yeniden yazmayacağım. Tekrara düştüğün yeri ve isteğinin belirsiz kaldığı bölümü işaretleyebilirim; son cümleleri sen kurmalısın.”
Böylece metnin sorunlu yerini gösterebilir, fakat arkadaşınızın tonunu ve söylemek istediği şeyi yeniden tasarlama görevini almazsınız.
Küçük düzeltmenin yeni mesaja dönüştüğü yeri fark edin
Bir virgülü düzeltmek ile yeni bir açıklama eklemek aynı iş değildir. Örneğin arkadaşınız “Bu hafta görüşmek istemiyorum” yazmışsa, cümlenin açık olduğunu söylemek sınırlı geri bildirimdir. Metne “Çünkü çok yoğunum” eklemek ise arkadaşınızın söylemediği yeni bir gerekçe üretmektir.
Önerdiğiniz cümle hiç değiştirilmeden kopyalanıp gönderilebilecek kadar tamamlanmışsa kendinize şunu sorun: Bu hâlâ geri bildirim mi, yoksa mesajı onun adına ben mi kuruyorum? İkinci seçeneğe yaklaşıyorsa cümle vermek yerine belirsiz bölümü gösterin ve seçimi arkadaşınıza bırakın.
İtiraz geldiğinde aynı sınırı yeni gerekçelerle uzatmayın
İlk yanıtınız hem vereceğiniz yardımı hem de üstlenmeyeceğiniz kısmı içerebilir:
“Mesajın kararını, gerekçesini ve son cümlelerini sen seçmelisin. İstersen kendi taslağında bir kez, yalnızca belirsiz kalan yeri gösterebilirim.”
- “Ama sen daha güzel yazıyorsun” denirse: “Daha düzgün görünmesinden önce senin sözün olması önemli; bu yüzden cümleleri sen seçmelisin.”
- “O zaman hiç yardım etmiyorsun” denirse: “Verebileceğim yardımı söyledim: dinleyebilirim veya taslağındaki belirsiz yeri gösterebilirim. Yeni metni üstlenmeyeceğim.”
- Talep yeniden gelirse: “Bu tür mesajlarda yeni cümle ve gerekçe yazmayacağım; yardım biçimim değişmeyecek.”
Gerçekten vermek istemediğiniz geri bildirim seçeneğini sırf reddi yumuşatmak için önermeyin. “Bu mesajın hiçbir bölümünü üstlenmeyeceğim” de tamamlanmış bir yanıttır.
Göndermeden önce son karar arkadaşınızda kalsın
Yazıya geçirme veya küçük düzeltme yardımı verdiyseniz mesaj gönderilmeden önce üç noktayı arkadaşınıza bırakın:
- Metnin tamamını kendisi okusun ve her cümleyi gerçekten söylemek isteyip istemediğine karar versin.
- Eklenen her gerekçeyi, sözü ve talebi kendi cümlesi olarak açıklayabilsin.
- Son değişiklikleri kendisi onaylasın ve mesajı kendi hesabından kendisi göndersin.
Böylece yardımınız metni ele geçirmek yerine arkadaşınızın kendi sözlerini netleştirmesiyle sınırlı kalır.
