En kısa yanıt şu olabilir:
“Birlikte çalışmadığımız için iş arkadaşın ya da yöneticin gibi referans veremem. Benden yalnızca gerçekten bildiğim şeyleri söylemem istenirse, buna ayrıca bakabilirim.”
Bu cümle hem yapmayacağınız şeyi hem de varsa sunabileceğiniz sınırlı desteği söylüyor. Arkadaşınızın niyetini tartışmaya, başvurunun sonucunu tahmin etmeye veya uzun bir mazeret üretmeye gerek yok.
Önce talebin hangi kısmına hayır dediğinizi ayırın
“Referans olur musun?” sorusu tek başına yeterince açık olmayabilir. Sizden eski yönetici ya da iş arkadaşı gibi konuşmanız, birlikte çalıştığınızı söylemeniz veya görmediğiniz bir iş performansını doğrulamanız isteniyorsa sınır nettir: Bu beyanları vermeyeceksiniz.
Buna karşılık arkadaşınızı yalnızca kişisel hayatınızdan tanıyorsanız, kendinizi rahat hissettiğiniz ölçüde ve tanışıklığınız açıkça belirtilmek şartıyla yalnızca gözlemlediğiniz şeylerden söz etmeyi seçebilirsiniz. Bu da zorunlu bir alternatif değildir; hiçbir şekilde referans olmak istemiyorsanız yalnızca hayır diyebilirsiniz.
Yanıtınızı dört parçayla kurun
- Kararı söyleyin: “Bu başvuruda iş referansı olamam.”
- Sınırı somutlaştırın: “Birlikte çalışmışız gibi konuşamam.”
- Gerekirse kısa nedeni ekleyin: “Çünkü işini doğrudan görmedim.”
- Yalnızca gerçekten istiyorsanız alternatif sunun: “Özgeçmişindeki yazım hatalarına bakabilirim.”
Aşağıdaki konuşmalar özgün ve temsili örneklerdir; kendi ilişkinizin tonuna göre kısaltabilirsiniz.
Yakın ama net bir yanıt
“Sana destek olmak isterim ama birlikte çalışmadığımız hâlde eski iş arkadaşınmışım gibi referans veremem. İstersen özgeçmişini son kez okuyabilirim.”
Daha nötr bir yanıt
“Bu başvuruda iş referansı olamam; çalışma biçimini doğrudan gözlemlemedim. Lütfen beni bu görevle yazma.”
Yalnızca kararınızı bildiren kısa yanıt
“Birlikte çalışmadığımız için bu referansı veremem.”
Kısa yanıt soğuk olmak zorunda değildir. “Üzgünüm” veya “umarım anlayışla karşılarsın” ekleyebilirsiniz; fakat bunları yeni bir pazarlık davetine dönüştürecek kadar açıklama yapmak zorunda değilsiniz.
“Sadece bir kez” denirse aynı sınıra dönün
Israr geldiğinde yeni gerekçeler sıralamak yerine ilk kararınızı daha kısa biçimde tekrarlayın. Böylece konuşma, her gerekçenize ayrı ayrı itiraz edilen bir tartışmaya dönüşmez.
- “Kimse ayrıntısını sormaz.”
“Sorulup sorulmaması kararımı değiştirmiyor; birlikte çalışmışız gibi konuşmayacağım.” - “Sadece adını ve numaranı yazacağım.”
“Bu amaçla iletişim bilgilerimi kullanmanı istemiyorum.” - “Bana güvenmiyor musun?”
“Bu, sana güvenip güvenmemle ilgili değil. Benim vermeyeceğim bir beyanla ilgili.” - “Arkadaş olsan yardım ederdin.”
“Sana başka bir konuda destek olabilirim; bu şekilde referans olamam.” - “Ne söyleyeceğini ben yazarım.”
“Bana bir metin verilmesi sınırımı değiştirmiyor. Gerçeğe aykırı bir rol üstlenmeyeceğim.”
Bilgileriniz daha önce verildiyse beklemeyin
Arkadaşınız adınızı veya iletişim bilginizi başvuruya zaten eklediyse, ne yapmayacağınızı hemen yazılı olarak netleştirebilirsiniz:
“Beni iş referansı olarak yazdığını şimdi öğrendim. Birlikte çalışmadığımız için bu rolde konuşmayacağım. Lütfen başvurudaki referans bilgisini düzelt.”
Aranmanız ihtimaline karşı arkadaşınıza söyleyeceğiniz sınırı da baştan belirtebilirsiniz:
“Bana ulaşılırsa seni nereden tanıdığımı doğru biçimde söyleyeceğim; eski yöneticin veya iş arkadaşın olduğumu söylemeyeceğim.”
Böylece arkadaşınızın kaydı düzeltmesi gereken konu belirsiz kalmaz.
Kişisel referans vermek istiyorsanız kapsamı baştan belirtin
Arkadaşınızı kişisel olarak tanıdığınız konularda konuşmaya açıksanız, bunu iş referansıyla karıştırmayacak bir cümle seçin:
“Seni arkadaşın olarak ne kadar zamandır tanıdığımı ve bizzat gördüğüm birkaç özelliğini söyleyebilirim. İş performansın, önceki görevin veya birlikte çalıştığımız yönünde konuşamam.”
Ardından yalnızca doğrudan bildiğiniz örnekleri kullanın. Örneğin gerçekten birlikte bir gönüllü çalışma yürüttüyseniz o çalışmadaki görev paylaşımından söz edebilirsiniz. Görmediğiniz iş becerilerini, çalışma tarihlerini veya sorumlulukları tamamlamaya çalışmayın.
Kişisel referans vermek de size uygun değilse alternatif sunmanız gerekmez:
“Kişisel referans da vermek istemiyorum. Bu başvuru için başka birini bulman gerekecek.”
Destek sunacaksanız sınırını da söyleyin
Hayır dedikten sonra bütün başvuru sürecini üstlenmek zorunda değilsiniz. Gerçekten yapabileceğiniz tek bir şey seçmeniz daha açıktır:
- Özgeçmişteki yazım ve anlatım hatalarına bir kez bakmak,
- Arkadaşınızın gerçek iş deneyimlerinden örnek seçmesine yardım etmek,
- Onunla gerçekten çalışmış olabilecek kişileri hatırlamasına eşlik etmek,
- Kısa bir görüşme provasında soruları okumak.
Teklifinizi süre veya iş bakımından sınırlayabilirsiniz: “Bu akşam özgeçmişinin bir sayfasına bakabilirim” cümlesi, belirsiz bir “Başka ne gerekiyorsa yaparım” sözünden daha nettir.
Tek mesajda gönderebileceğiniz tamamlanmış örnek
“Başvurunda sana destek olmak istediğimi biliyorsun; fakat birlikte çalışmadığımız için eski iş arkadaşın ya da yöneticin gibi referans veremem. Lütfen beni bu şekilde yazma. İstersen özgeçmişindeki anlatımı yarım saat birlikte gözden geçirebiliriz; bunun dışında referans görüşmesi yapmayacağım.”
Buradaki temel ayrım basittir: Arkadaşınıza destek olmayı reddetmiyorsunuz; gerçeğe aykırı bir beyanı ve üstlenmeyeceğiniz rolü reddediyorsunuz. Alternatif sunup sunmamak ise ayrı bir karardır.
