Önce kitabın nasıl telafi edilmesini istediğinize karar verin: Aynı baskının alınması, belirli bir tarihe kadar aranması ya da yerine konamayacak değerinin açıkça kabul edilmesi. Sonra bunu tek bir sonraki adıma bağlayın. Örneğin: “Kitabı cuma akşamına kadar bir kez daha arar mısın? Bulamazsan aynı baskıyı birlikte bulup yerine koymanı istiyorum.”
Kitabın sizin için hangi değerini kaybettiğinizi ayırın
Her kayıp kitap için aynı telafi uygun olmayabilir. Ne isteyeceğinizi seçerken üç farklı durumu ayırabilirsiniz:
- Okumak veya kitaplığınızda bulundurmak istiyorsanız: Aynı kitabın yeni ya da temiz bir nüshası yeterli olabilir.
- Belirli bir baskıyı önemsiyorsanız: Yayınevi, kapak, basım veya cilt bilgisini söyleyerek aynı baskıyı isteyebilirsiniz.
- Nüshanın kendisi anlamlıysa: İçinde size yazılmış bir not, imza, kendi işaretleriniz ya da özel bir hatıra varsa yeni bir nüsha aynı şeyin yerine geçmeyebilir.
Bu ayrım, arkadaşınızın niyetini yorumlamadan kaybolan şeyin sizin açınızdan ne olduğunu anlatmanızı sağlar.
Aynı kitabın alınmasını istiyorsanız
Talebi “Bir şekilde telafi edersin” gibi açık uçlu bırakmak yerine hangi nüshayı istediğinizi söyleyin. Temsilî bir mesaj şöyle olabilir:
“Kitabın kaybolmasına üzüldüm. Kitaplığımda bulunmasını istediğim bir kitaptı. Aynı baskının temiz bir nüshasını bulup yerine koymanı istiyorum. İstersen kapak ve yayınevi bilgisini gönderebilirim.”
Arkadaşınız başka bir kitap vermeyi önerirse, öneriyi küçümsemeden hedefinizi koruyabilirsiniz:
“Başka bir kitap önermen düşünceli, ama benim isteğim kaybolan kitabın aynısının yerine konması.”
Aynı baskı bulunamıyorsa hemen farklı bir kitabı kabul etmek zorunda değilsiniz. Önce hangi seçeneklerin bulunduğuna bakıp sonra karar vereceğinizi söyleyebilirsiniz.
Önce biraz daha aranmasını istiyorsanız süre koyun
Kitabın bir çantada, araçta ya da başka bir evde kalmış olma ihtimali varsa önce arama isteyebilirsiniz. Burada “Bir ara tekrar bakarım” yerine bir tarih belirlemek belirsizliği azaltır.
Temsilî örnek:
“Önce hafta sonuna kadar çantana, evdeki raflara ve kitabı götürdüğün yerlere tekrar bakmanı istiyorum. Pazar akşamı bulunup bulunmadığını konuşalım; çıkmazsa yerine koyma seçeneğine geçelim.”
Belirlenen gün gelip de yalnızca “Hâlâ bakıyorum” yanıtı gelirse, yeni ve belirsiz bir bekleme dönemine girmek zorunda değilsiniz:
“Anladım. Konuyu açık bırakmak istemiyorum; bu hafta bulamadıysan artık aynı nüshayı edinme adımına geçelim.”
Kitabın aynısı alınsa bile kayıp karşılanmıyorsa
Kitap size hediye edilmiş, imzalanmış veya kişisel notlarınızı taşıyor olabilir. Bu durumda “Yenisini alırım, kapanır” önerisinin neden yeterli olmadığını kısa ve somut biçimde söyleyebilirsiniz:
“Bu yalnızca aynı başlığı taşıyan bir kitap değildi; içindeki not nedeniyle benim için ayrı bir değeri vardı. Yeni bir nüsha o kısmı yerine getirmeyecek. Yine de kitabı bulmak için nerelere baktığını netleştirmemiz benim için önemli.”
Burada mutlaka başka bir eşya istemeniz gerekmez. İsterseniz yalnızca kaybın sıradan bir nüsha kaybı olmadığının anlaşılmasını ve aramanın bir kez daha dikkatle yapılmasını isteyebilirsiniz. Yeni bir nüshayı kabul edip etmeyeceğinize de hemen karar vermeyebilirsiniz:
“Aynı kitabı almak iyi niyetli bir teklif, fakat bunun benim için yeterli olup olmadığını biraz düşünmek istiyorum.”
Özrü, telafi kararından ayrı tutun
Özrü duymak ile kitap için ne yapılacağına karar vermek iki ayrı konuşmadır. Özrü kabul etmeniz, telafi isteğinizden vazgeçtiğiniz anlamına gelmek zorunda değildir.
Arkadaşınız yalnızca özür dilerse:
“Özrünü duydum, teşekkür ederim. Kitap için ne yapacağımızı da netleştirelim: Aynı baskıyı bulup yerine koymanı istiyorum.”
Savunmaya geçip “İsteyerek kaybetmedim” derse:
“İsteyerek yaptığını söylemiyorum. Niyetini tartışmak yerine kitabın nasıl telafi edileceğini konuşuyorum.”
Konuyu küçümseyip “Sadece bir kitap” derse:
“Senin için öyle görünebilir; benim için önemliydi. Bu nedenle aynı nüshanın yerine konmasını istiyorum.”
Belirsiz biçimde “Hallederiz” derse, bir sonraki adımı sorabilirsiniz:
“Hangi adımı ne zaman atacağını netleştirebilir miyiz? Aynı baskıyı bu hafta aramanı istiyorum.”
Gelecekteki ödünç verme kararını ayrıca söyleyin
Kaybolan kitabın telafisiyle bundan sonra kitap ödünç verip vermeyeceğiniz aynı karar değildir. Yeni nüsha alınsa bile kişisel veya bulunması zor kitaplarınızı artık paylaşmak istemeyebilirsiniz.
Bunu ceza gibi değil, kendi eşyanızla ilgili yeni kararınız olarak ifade edebilirsiniz:
“Bu kitabın yerine konması ayrı konu. Bundan sonra notlu ve benim için özel olan kitaplarımı ödünç vermeyeceğim.”
Arkadaşınız bunu kendisine yönelik bir hüküm gibi yorumlarsa:
“Bunu arkadaşlığımız hakkında bir karar olarak söylemiyorum. Kendi kitaplarımı nasıl paylaşacağıma dair bundan sonraki sınırım bu.”
Benzer bir durumda baştan nasıl yanıt vereceğinizi hazırlamak isterseniz, kitabınızı ödünç vermek istemediğinizi söyleme seçeneklerine de bakabilirsiniz.
Tek cümlelik sonraki adımınızı kurun
Konuşmayı uzatmadan şu üç parçayı birleştirin: kitabın sizin için değeri + istediğiniz telafi + karar tarihi.
“Bu baskıyı özellikle saklıyordum; cuma gününe kadar tekrar aramanı, bulunmazsa aynı baskıyı yerine koymanı istiyorum.”
Bu cümle, arkadaşınızın neden kaybettiğine ilişkin bir hüküm vermeden sizin için gerekli olan sonucu ve sıradaki somut adımı açık bırakmaz.
