İlk yanıtınız şu kadar kısa olabilir: “Ödevini senin yerine hazırlamayacağım. İstersen sorunun ne istediğini birlikte konuşabiliriz; metni sen yazarsın.”
Hiç yardım sunmak istemiyorsanız ikinci cümleyi eklemeniz gerekmez. “Teslimin yakın olduğunu anlıyorum ama ödevini ben yapmayacağım” demeniz yeterlidir. Aşağıdaki konuşmalar farklı kararları göstermek için hazırlanmış temsili örneklerdir.
Üç kararın durma noktası farklıdır
- Tam ret: Dosyada çalışmaz, ödevin herhangi bir bölümünü hazırlamazsınız.
- Yönergeyi birlikte anlamak: Soruda ne istendiğini konuşursunuz; başlıkları, cevapları ve teslim metnini arkadaşınız oluşturur.
- Kendi notunuzdaki bir kavramı açıklamak: Bildiğiniz bir ayrımı anlatırsınız; notunuzu vermek veya bu açıklamayı arkadaşınızın ödevine uygun bir paragrafa dönüştürmek zorunda değilsiniz.
Seçenekler arasındaki pratik fark, konuşmanın sonunda ortaya çıkan işte görülür: Arkadaşınız görevi daha iyi anlayabilir, fakat teslim edeceği metin sizin tarafınızdan hazırlanmaz.
Dosya doğrudan gönderildiyse
Dosyanın size gönderilmiş olması, üzerinde çalışmayı kabul ettiğiniz anlamına gelmek zorunda değildir. Dosyayı teslim alma tartışmasına girmeden ne yapmayacağınızı söyleyebilirsiniz:
“Dosyayı gördüm. Üzerinde çalışmayacağım; ödevi kendin hazırlaman gerekiyor.”
Ardından arkadaşınız belirli yerlere yorum bırakmanızı ya da boşlukları doldurmanızı isterse yeni bir açıklama üretmeniz gerekmez: “Dosyada değişiklik yapmayacağım” diyerek dosya üzerindeki bütün işleri kapatabilirsiniz.
“Taslağı sen çıkar, ben değiştiririm” denirse
Taslağın daha sonra değiştirilmesi, ilk metni sizin kurmanız yönündeki talebi ortadan kaldırmaz. Yardımınız yalnızca soruyu anlamakla sınırlıysa bunu doğrudan ayırın:
Arkadaş: “Sen taslağı çıkar, ben kendi cümlelerime çeviririm.”
Siz: “Taslağı da ben oluşturmayacağım. İstersen yönergede senden ne istendiğini birlikte ayırabiliriz; ilk metni sen yazarsın.”
Bu yanıttaki durma noktası nettir: Konuşma bir planı anlamaya yardım edebilir, ancak arkadaşınızın düzenleyebileceği hazır bir taslak üretmez.
Talep “yalnız bir bölüm” diye küçülürse
Ödevin tamamından tek bir bölüme geçilmesi yeni bir taleptir; bunu ayrıca kabul edip etmeyeceğinize karar verebilirsiniz. O bölümü de yazmak istemiyorsanız şöyle diyebilirsiniz:
“Bölümün kısa olması kararımı değiştirmiyor; teslim edeceğin metni yazmayacağım. İstersen bu bölümdeki sorunun ne anlama geldiğini konuşabiliriz.”
Burada bölüm yazmayı reddederken açıklama seçeneğini açık bırakıyorsunuz. Açıklama sunmak istemiyorsanız son cümleyi çıkarmanız yeterlidir.
Daha önce belirsiz biçimde “yardım ederim” dediyseniz
İlk konuşmada yardımın bütün ödevi devralmak anlamına geldiğini fark etmemiş olabilirsiniz. Önceki sözünüzü inkâr etmek yerine neyi kastettiğinizi düzeltebilirsiniz:
“Yardım ederim derken bir soruyu anlamana destek olacağımızı düşünmüştüm. Dosyayı hazırlamayı kabul etmedim; ödev üzerinde çalışmayacağım.”
Yönergeyi konuşmaya hâlâ açıksanız bunu ayrıca ekleyebilirsiniz. Değilseniz, sırf önce belirsiz bir cevap verdiniz diye yeni bir yardım biçimi önermek zorunda değilsiniz:
“Talebin kapsamını şimdi anladım. Ödevi üstlenmeyeceğim; önceki cevabımı bu nedenle geri çekiyorum.”
Açıklama ne zaman teslim metnine dönüşür?
Kullanışlı bir durma işareti şudur: Arkadaşınız artık kavramı sormuyor, doğrudan dosyasına koyabileceği cümleleri sizden istiyorsa açıklama başka bir işe dönüşmeye başlamıştır.
- “Bu iki kavram arasındaki fark ne?” sorusuna kendi bilginizle karşılık vermek bir açıklama olabilir.
- “Bu farkı ödevime koyacağım iki cümle hâlinde yazar mısın?” talebi teslim metni oluşturmanızı ister.
- Arkadaşınızın kendi yazdığı cümlede ne anlatmak istediğini sormasıyla, o cümleyi baştan sizin yazmanız da aynı şey değildir.
Konuşma ikinci duruma geçtiğinde şu cümleyle durabilirsiniz:
“Kavramı açıklayabilirim ama ödevine koyacağın cümleleri ben kurmayacağım. Şimdi kendi metnini sen yazmalısın.”
Arkadaşınız sınırlı yardım biçimini istemezse teklifi büyütmeniz gerekmez: “Bu yardım sana uygun değilse burada bırakalım; ödevi ben hazırlamayacağım” diyerek konuşmayı kapatabilirsiniz.
