
Ödünç aldığınız kitabı okumayacağınızı anladıysanız bitirmeyi beklemeniz gerekmez. Arkadaşınıza teşekkür edin, kitabı okumadığınızı açıkça söyleyin ve somut bir iade zamanı önerin:
“Kitabı bana verdiğin için teşekkür ederim. Okumaya başlamadım ve bende bekletmek istemiyorum. Yarın sana getireyim mi?”
Bu cümlede kitabı övmeniz, uzun bir mazeret anlatmanız veya gelecekte mutlaka okuyacağınıza söz vermeniz gerekmez. Teşekkürünüz kitabı ödünç verme davranışına; kararınız ise kendi okuma tercihinize yöneliktir.
Mesajınızda üç noktayı netleştirin
- Okuma durumu: Hiç başlamadınız mı, birkaç sayfa mı okudunuz?
- Karar: Şimdilik ertelemek mi, bu kitabı okumamak mı istiyorsunuz?
- İade planı: Kitabı ne zaman ve nasıl teslim edebilirsiniz?
Bu üç noktayı ayırmak, “Henüz okuyamadım” gibi belirsiz bir cümlenin yeni bir bekleme süresine dönüşmesini önler. Gerçekten okumayı düşünmüyorsanız “Bir ara mutlaka okurum” demek yerine kitabı erken iade etmek daha nettir.
Aşağıdaki konuşmalar temsili örneklerdir; kendi üslubunuza ve gerçek kararınıza göre kısaltabilirsiniz.
Kitabı hiç açmadıysanız
Kitabı hiç açmamış olmanız, ayrıntılı bir değerlendirme yapamayacağınız anlamına gelir. Bunu saklamak yerine doğrudan söyleyebilirsiniz:
“Kitaba başlayamadım. Yakında da okuyacağımı sanmıyorum; sende boşuna eksik kalmasın. Bu hafta sana geri getireyim.”
Daha yumuşak ama yine de kesin bir seçenek:
“Önerdiğin ve ödünç verdiğin için teşekkür ederim. Bu dönem bu kitabı okumayı seçmeyeceğim. Cuma günü yanında getirebilirim.”
“Bu dönem” ifadesini yalnız kararınızı doğru yansıtıyorsa kullanın. Kitabı ileride okuyup okumayacağınızı bilmiyorsanız yeni bir söz vermeden konuşmayı iade planıyla bitirebilirsiniz.
Birkaç sayfadan sonra bıraktıysanız
Bu durumda “okumadım” yerine ne kadar ilerlediğinizi ve devam etmeyeceğinizi birlikte söylemek daha açıklayıcıdır:
“Birkaç sayfa okudum ama devam etmeyeceğim. Kitabı daha fazla bekletmeden sana vereyim; çarşamba buluştuğumuzda getirebilirim.”
Kitabın niteliği hakkında hüküm vermek zorunda değilsiniz. “Kötüydü” demekle “ben devam etmeyeceğim” demek aynı şey değildir. İkinci cümle yalnızca kendi kararınızı anlatır.
Arkadaşınız kitap hakkında yorum isterse
Okumadığınız bir kitap için övgü uydurmak yerine yorum yapabilecek kadar okumadığınızı söyleyebilirsiniz:
Arkadaşınız: “Nasıl buldun?”
Siz: “Yorum yapacak kadar okumadım. Okumuşum gibi bir değerlendirme yapmak istemem; bu kez devam etmeme kararı verdim.”
Arkadaşınız “Konusu da mı ilgini çekmedi?” diye sorarsa, açıklamak istediğiniz kadarını seçebilirsiniz:
- “Şu anda okumak istediğim bir konu olmadığını fark ettim.”
- “Başka kitaplara öncelik vermeyi seçtim.”
- “Ayrıntılı bir değerlendirmem yok; yalnızca devam etmeyeceğim netleşti.”
Kitabı gerçekten okuyup beğenmediyseniz mesele artık okunmamış bir kitabı iade etmekten farklıdır. Böyle bir durumda önerilen kitabı beğenmediğinizi söyleme seçenekleri daha uygun olabilir.
“Biraz daha sende kalsın” denirse
Arkadaşınız iyi niyetle süre tanıyabilir. Fakat kararınız değişmeyecekse kitabı tutmak zorunda değilsiniz:
“Teşekkür ederim ama okumaya devam etmeyeceğim. Kaybolmadan ya da daha fazla beklemeden sana vermeyi tercih ederim.”
“Hiç şans vermedin” karşılığında kitabı savunmak veya eleştirmek yerine kararınızı yineleyebilirsiniz:
“Haklı olup olmadığını tartışmıyorum; yalnız bu kitabı okumayacağımı söylüyorum. Yarın getiriyorum.”
Arkadaşınız alınırsa
Karşı tarafın nasıl hissedeceğini bütünüyle kontrol edemezsiniz. Yine de öneriyi küçümsemediğinizi ve neden erken iade ettiğinizi kısa biçimde ayırabilirsiniz:
“Önerini önemsiz bulduğum için geri vermiyorum. Okumayacağım bir kitabı bende tutmak ve okumuş gibi davranmak istemedim.”
“Ben senin seveceğini düşünmüştüm” denirse:
“Bunu düşünmen benim için değerli. Bu kez okumamış olmam, öneride bulunmanı küçümsediğim anlamına gelmiyor.”
Gelecekte yeni kitap önerileri isteyip istemediğiniz ayrı bir karardır. İstemiyorsanız sırf ortamı yumuşatmak için “Yine öner” demeniz gerekmez.
İadeyi belirsiz bırakmayın
“Bir ara getiririm” yerine iki uygulanabilir seçenek sunun:
“Salı akşamı sana bırakabilirim. O gün uygun değilsen cumartesi buluştuğumuzda getireyim.”
Kitabı uzun süredir elinizde tutuyorsanız gecikmeyi ayrıca adlandırmanız gerekebilir. Bu durum için gecikmiş ödünç kitabı iade etme örneklerinden yararlanabilirsiniz.
Kısa formül şudur: teşekkür + gerçek okuma durumu + net karar + teslim zamanı. Böylece arkadaşınızın jestini kabul etmiş, kitabı okumuş görünmemiş ve ödünç eşyayı gereksiz yere bekletmemiş olursunuz.


