En kısa hâliyle şöyle söyleyebilirsiniz:
“Kitabı geri aldığımda bazı sayfalarda alt çizgileri ve notları gördüm. Ben ödünç verdiğim kitaplara yazılmasını istemiyorum. Bundan sonra bir kitaba not düşmeden önce bana sorar mısın?”
Bu cümle, arkadaşınızın niyetini yorumlamadan üç şeyi ayırır: gördüğünüz değişiklik, sizin tercihiniz ve gelecek için istediğiniz davranış. Aşağıdaki konuşmalar temsili örneklerdir; kendi durumunuza göre kısaltabilirsiniz.
Önce işaretlerin ne zaman eklendiğinden emin olun
Kitabı daha önce ikinci el aldıysanız ya da sayfaları uzun zamandır incelemediyseniz, işaretleri doğrudan arkadaşınıza yüklemek yerine önce sorabilirsiniz:
“Kitabı geri alınca 42. sayfadan itibaren bazı kurşun kalem işaretleri fark ettim. Bunlar kitap sendeyken mi eklendi?”
“Evet” yanıtı gelirse sınırınızı söyleyin. “Hayır” denirse kimin haklı olduğunu o anda çözmeye çalışmak yerine, kendi bildiğiniz ayrıntıyı paylaşabilirsiniz:
“Ben daha önce bu işaretleri görmemiştim; o yüzden sormak istedim. Yine de sonraki ödünçlerde kitaba herhangi bir şey eklenmeden önce bana sorulmasını istiyorum.”
Kitap hâlâ arkadaşınızdaysa değişikliği durdurun
Kitap henüz geri gelmediyse, bütün konuşmayı iadeye bırakmanız gerekmez. Ne istemediğinizi şimdi söyleyin:
“Kitap sendeyken bir ricam var: Lütfen sayfalara not yazma, altını çizme ya da işaret koyma. Bir yeri kaydetmek istersen ayraç kullanabilir veya ayrı bir yere not alabilirsin.”
Arkadaşınız daha önce birkaç sayfaya yazdığını söylerse, mevcut işaretlerle ilgili kararı da siz verin:
“Haber verdiğin için teşekkür ederim. Şimdilik onları silmeye çalışma; kitap dönünce nasıl bırakmak istediğime ben bakacağım. Kalan sayfalara yeni işaret ekleme lütfen.”
Kitap geri döndüyse konuşmayı tek bir somut değişiklikle açın
“Kitabı mahvettin” gibi genel bir yargı yerine, gördüğünüz şeyi adlandırın. Örneğin:
- “Üç bölümde kurşun kalemle alt çizildiğini gördüm.”
- “Kenar boşluklarına notlar yazılmış.”
- “Bazı cümlelerin çevresine daire çizilmiş.”
Ardından bu nüsha için ne istediğinizi ekleyin. Konuşmanın yalnızca özür beklentisine dönüşmemesi için isteğinizi seçmeniz işe yarar:
- Olduğu gibi bırakılmasını istiyorsanız: “Bu işaretleri şimdilik olduğu gibi bırakacağım. Senden istediğim, başka bir kitabıma yazmadan önce sorman.”
- Silme işlemini kendiniz değerlendirmek istiyorsanız: “Lütfen işaretleri kendin silmeye çalışma. Bu nüsha için ne yapacağıma ben karar vereceğim.”
- Temiz bir nüsha bulunmasını konuşmak istiyorsanız: “Bu baskıyı işaretsiz saklamak benim için önemliydi. Aynı baskının temiz bir nüshasını bulup bulamayacağını konuşmak istiyorum.”
Son seçenek bir zorunluluk ilanı değil, açık bir taleptir. Arkadaşınızın yanıtını duyduktan sonra kabul edip etmeyeceğinize ayrıca karar verebilirsiniz.
Olası karşılıklara kısa yanıtlar
“Ama kurşun kalem, silinir” derse
“Silinip silinmemesinden ayrı olarak, kitaba değişiklik yapılmadan önce sorulmasını istiyorum. Bu nüshaya ne yapılacağına ben karar vereceğim.”
“Ben bütün kitaplarımı böyle okurum” derse
“Kendi kitaplarında nasıl not aldığın sana ait. Benim nüshalarımda ise önce bana sormanı istiyorum.”
“Bunun bu kadar önemli olduğunu bilmiyordum” derse
“Daha önce açıkça söylememiş olabilirim. Şimdi netleştireyim: Ödünç verdiğim kitaplara iznim olmadan yazılmasını istemiyorum.”
“Çok büyütüyorsun” derse
“Senin için küçük bir şey olabilir; benim kitabım için tercihim bu. Bundan sonra önce sorulmasını istiyorum.”
Kararınızı açıklamak için kitabın maddi ya da duygusal değerini kanıtlamanız gerekmez. Aynı cümleyi bir kez daha söyleyip konuşmayı kapatabilirsiniz:
“Bu konuda tartışmak istemiyorum. Sonraki sefer önce sorulması benim koşulum.”
Sonraki ödünçler için tek bir koşul seçin
Bu olaydan sonra bütün kitaplar için aynı kararı vermek zorunda değilsiniz. Nüshaya göre üç farklı yol seçebilirsiniz:
- İşaretsiz iade koşulu: “Bu kitabı verebilirim; sayfalara hiçbir şey yazılmaması koşuluyla.”
- Önceden izin koşulu: “Bir yere not düşmek istersen önce bana sor. Açıkça kabul etmediğim sürece kitaba yazılmasın.”
- Özel nüshayı paylaşmama: “Bu baskıyı artık ödünç vermiyorum; istersen kitabın adını gönderebilirim.”
Son seçenek size daha uygunsa, kitabınızı ödünç vermemeyi nasıl söyleyebileceğinize ilişkin örneklerden yararlanabilirsiniz.
Kendi mesajınızı üç satırda hazırlayın
- Gördüğüm değişiklik: Yorum yapmadan ne gördüm?
- Bu nüsha için isteğim: Olduğu gibi mi kalsın, bana mı dönsün, temiz bir nüsha mı konuşulsun?
- Gelecek koşulum: Hiç yazılmasın mı, yoksa önce izin mi alınsın?
Doldurulmuş bir örnek:
“Kitabı geri aldığımda birkaç sayfada alt çizgileri ve kenar notlarını gördüm. Bu nüshadaki işaretleri şimdilik silme; ne yapacağıma kendim karar vereceğim. Bundan sonra ödünç verdiğim bir kitaba herhangi bir işaret koymadan önce bana sor lütfen.”
Arkadaşınız özür dilerse konuşmayı uzatmanız gerekmez: “Teşekkür ederim; bundan sonrası için önce soralım” diyebilirsiniz. Özür gelmemesi de sınırınızı geçersiz kılmaz. Bir sonraki kitabı verip vermemek ve hangi koşulla vermek sizin ayrı kararınızdır.
